กุมภเมลา เป็นหนึ่งในเทศกาลทางศาสนาที่ใหญ่ที่สุดในโลก ซึ่งจัดขึ้นในประเทศอินเดียทุกๆ 12 ปี เป็นการรวมตัวของนักบวชโยคีและผู้แสวงบุญชาวฮินดูจำนวนหลายล้านคน

เพื่ออาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ในแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อที่ว่าการอาบน้ำในช่วงเทศกาลนี้จะช่วยชำระล้างบาปและนำพาไปสู่โมกษะ  หรือการหลุดพ้นจากวัฏจักรแห่งการเกิดและตาย  

ต้นกำเนิดของเทศกาลกุมภเมลา

เทศกาลกุมภเมลามีรากฐานมาจากตำนานใน คัมภีร์ปุราณะ  ของศาสนาฮินดู โดยมีเรื่องราวเกี่ยวกับ “การกวนเกษียรสมุทร” ซึ่งเป็นตำนานเกี่ยวกับการต่อสู้ระหว่างเทวดา  และอสูร  เพื่อแย่งชิงน้ำอมฤต (Amrita) ซึ่งเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่มอบความเป็นอมตะ  

ตามตำนาน เมื่อพระวิษณุทรงนำหม้อที่บรรจุน้ำอมฤตขึ้นมา เทวดาและอสูรต่างต่อสู้กันเพื่อแย่งชิง น้ำอมฤตหยดลงยัง 4 สถานที่ บนโลก ซึ่งกลายเป็นสถานที่จัดงานเทศกาลกุมภเมลา ได้แก่:  

1. หริทวาร – ริมฝั่งแม่น้ำคงคา  
2. อัลลาฮาบัด หรือ ปรยาคราช – จุดบรรจบของแม่น้ำคงคา, แม่น้ำยมุนา และแม่น้ำสรัสวตี  
3. อุชเชน– ริมฝั่งแม่น้ำศิประ  
4. นาสิก – ริมฝั่งแม่น้ำโคธาวารี  

ตามความเชื่อของชาวฮินดู เทศกาลนี้จะจัดขึ้นเมื่อดวงดาวและตำแหน่งทางโหราศาสตร์สอดคล้องกับตำนานนี้ ซึ่งจะเป็นช่วงเวลาที่มีพลังศักดิ์สิทธิ์มากที่สุด  

ประวัติศาสตร์ของเทศกาลกุมภเมลา

หลักฐานที่บันทึกไว้อย่างเป็นทางการเกี่ยวกับเทศกาลกุมภเมลาปรากฏในศตวรรษที่ 7 โดยนักเดินทางชาวจีนชื่อ พระถังซัมจั๋ง , หรือนักปราชญ์ฮินดูเรียกว่า Hiuen Tsang ได้บันทึกไว้ว่า มีพิธีกรรมใหญ่ในแม่น้ำที่มีผู้แสวงบุญจำนวนมากมารวมตัวกัน  

เทศกาลนี้เติบโตขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นเทศกาลสำคัญของศาสนาฮินดู ซึ่งดึงดูดผู้แสวงบุญหลายล้านคนมารวมตัวกันเพื่อแสดงศรัทธาต่อเทพเจ้า  

ลักษณะของเทศกาลกุมภเมลา

เทศกาลกุมภเมลาแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก ตามระยะเวลาการจัดงาน ได้แก่:  

1. มหากุมภเมลา – จัดขึ้นทุก 144 ปีหรือทุก 12 รอบของกุมภเมลาปกติ ณ เมืองปรยาคราช
2. กุมภเมลา – จัดขึ้นทุก 12 ปี ในเมืองทั้ง 4 แห่งที่กล่าวมา  
3. อรธกุมภเมลา – จัดขึ้นทุก 6 ปี ที่เมืองหริทวารและปรยาคราช  
4. มาฆะเมลา หรือ มินิกุมภเมลา – จัดขึ้นทุกปีที่เมืองปรยาคราชในช่วงเดือนมาฆะ (มกราคม-กุมภาพันธ์)  

พิธีกรรมสำคัญในเทศกาลกุมภเมลา

1. การอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ – ถือเป็นพิธีกรรมหลักของเทศกาล ผู้แสวงบุญและนักบวชจะอาบน้ำในแม่น้ำเพื่อชำระบาป  
2. การเดินขบวนของนักบวชโยคี – นักบวชนาฆะซาทู (โยคีเปลือยกาย) จะเดินขบวนแสดงศรัทธา  
3. การบูชาและการทำพิธีฮาวัน – เป็นพิธีบูชาไฟศักดิ์สิทธิ์เพื่ออุทิศแด่เทพเจ้า  
4. การบรรยายธรรม – มีการเทศนาและบรรยายคำสอนทางศาสนาโดยนักปราชญ์  
5. โยคะและสมาธิ – มีกิจกรรมโยคะและสมาธิที่ดึงดูดผู้แสวงบุญจากทั่วโลก  

กุมภเมลาเป็นเทศกาลที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น”การรวมตัวของผู้คนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก” โดยในปี 2019 มหากุมภเมลาที่เมืองปรยาคราชมีผู้เข้าร่วมมากกว่า 150 ล้านคน  

นอกจากแง่มุมทางศาสนาแล้ว เทศกาลนี้ยังเป็นโอกาสในการเผยแพร่วัฒนธรรมอินเดียให้แก่ชาวโลก และเป็นเวทีสำคัญสำหรับนักปราชญ์ โยคี และนักบวชในการเผยแผ่คำสอนทางจิตวิญญาณ 

ผู้ส่งเสริมและสนับสนุนโดย    เครื่องช่วยฟัง