กุมภเมลา เป็นหนึ่งในเทศกาลทางศาสนาที่ใหญ่ที่สุดในโลก ซึ่งจัดขึ้นในประเทศอินเดียทุกๆ 12 ปี เป็นการรวมตัวของนักบวชโยคีและผู้แสวงบุญชาวฮินดูจำนวนหลายล้านคน
เพื่ออาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ในแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อที่ว่าการอาบน้ำในช่วงเทศกาลนี้จะช่วยชำระล้างบาปและนำพาไปสู่โมกษะ หรือการหลุดพ้นจากวัฏจักรแห่งการเกิดและตาย
ต้นกำเนิดของเทศกาลกุมภเมลา
เทศกาลกุมภเมลามีรากฐานมาจากตำนานใน คัมภีร์ปุราณะ ของศาสนาฮินดู โดยมีเรื่องราวเกี่ยวกับ “การกวนเกษียรสมุทร” ซึ่งเป็นตำนานเกี่ยวกับการต่อสู้ระหว่างเทวดา และอสูร เพื่อแย่งชิงน้ำอมฤต (Amrita) ซึ่งเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่มอบความเป็นอมตะ
ตามตำนาน เมื่อพระวิษณุทรงนำหม้อที่บรรจุน้ำอมฤตขึ้นมา เทวดาและอสูรต่างต่อสู้กันเพื่อแย่งชิง น้ำอมฤตหยดลงยัง 4 สถานที่ บนโลก ซึ่งกลายเป็นสถานที่จัดงานเทศกาลกุมภเมลา ได้แก่:
- หริทวาร – ริมฝั่งแม่น้ำคงคา
- อัลลาฮาบัด หรือ ปรยาคราช – จุดบรรจบของแม่น้ำคงคา, แม่น้ำยมุนา และแม่น้ำสรัสวตี
- อุชเชน– ริมฝั่งแม่น้ำศิประ
- นาสิก – ริมฝั่งแม่น้ำโคธาวารี
ตามความเชื่อของชาวฮินดู เทศกาลนี้จะจัดขึ้นเมื่อดวงดาวและตำแหน่งทางโหราศาสตร์สอดคล้องกับตำนานนี้ ซึ่งจะเป็นช่วงเวลาที่มีพลังศักดิ์สิทธิ์มากที่สุด
ประวัติศาสตร์ของเทศกาลกุมภเมลา
หลักฐานที่บันทึกไว้อย่างเป็นทางการเกี่ยวกับเทศกาลกุมภเมลาปรากฏในศตวรรษที่ 7 โดยนักเดินทางชาวจีนชื่อ พระถังซัมจั๋ง , หรือนักปราชญ์ฮินดูเรียกว่า Hiuen Tsang ได้บันทึกไว้ว่า มีพิธีกรรมใหญ่ในแม่น้ำที่มีผู้แสวงบุญจำนวนมากมารวมตัวกัน
เทศกาลนี้เติบโตขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นเทศกาลสำคัญของศาสนาฮินดู ซึ่งดึงดูดผู้แสวงบุญหลายล้านคนมารวมตัวกันเพื่อแสดงศรัทธาต่อเทพเจ้า
ลักษณะของเทศกาลกุมภเมลา
เทศกาลกุมภเมลาแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก ตามระยะเวลาการจัดงาน ได้แก่:
- มหากุมภเมลา – จัดขึ้นทุก 144 ปีหรือทุก 12 รอบของกุมภเมลาปกติ ณ เมืองปรยาคราช
- กุมภเมลา – จัดขึ้นทุก 12 ปี ในเมืองทั้ง 4 แห่งที่กล่าวมา
- อรธกุมภเมลา – จัดขึ้นทุก 6 ปี ที่เมืองหริทวารและปรยาคราช
- มาฆะเมลา หรือ มินิกุมภเมลา – จัดขึ้นทุกปีที่เมืองปรยาคราชในช่วงเดือนมาฆะ (มกราคม-กุมภาพันธ์)
พิธีกรรมสำคัญในเทศกาลกุมภเมลา
- การอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ – ถือเป็นพิธีกรรมหลักของเทศกาล ผู้แสวงบุญและนักบวชจะอาบน้ำในแม่น้ำเพื่อชำระบาป
- การเดินขบวนของนักบวชโยคี – นักบวชนาฆะซาทู (โยคีเปลือยกาย) จะเดินขบวนแสดงศรัทธา
- การบูชาและการทำพิธีฮาวัน – เป็นพิธีบูชาไฟศักดิ์สิทธิ์เพื่ออุทิศแด่เทพเจ้า
- การบรรยายธรรม – มีการเทศนาและบรรยายคำสอนทางศาสนาโดยนักปราชญ์
- โยคะและสมาธิ – มีกิจกรรมโยคะและสมาธิที่ดึงดูดผู้แสวงบุญจากทั่วโลก
กุมภเมลาเป็นเทศกาลที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น”การรวมตัวของผู้คนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก” โดยในปี 2019 มหากุมภเมลาที่เมืองปรยาคราชมีผู้เข้าร่วมมากกว่า 150 ล้านคน
นอกจากแง่มุมทางศาสนาแล้ว เทศกาลนี้ยังเป็นโอกาสในการเผยแพร่วัฒนธรรมอินเดียให้แก่ชาวโลก และเป็นเวทีสำคัญสำหรับนักปราชญ์ โยคี และนักบวชในการเผยแผ่คำสอนทางจิตวิญญาณ
ผู้ส่งเสริมและสนับสนุนโดย เครื่องช่วยฟัง